Voor Ooit stond er een boom in Pushkinstraat heeft Bastajian het shot opnieuw gefotografeerd op filmmateriaal. Vervolgens bracht ze de opname terug naar de Pushkinstraat. Bouwvakkers, voorbijgangers, mensen op weg naar werk, studie of vermaak stoppen bij de losjes langs de omheining van een bouwplaats gedrapeerde slierten 16mm-film. Met een loep kijken ze naar het gefilmde beeld. Vijf kunstenaars werkten samen met het publiek om de opname naar eigen inzicht te bewerken, gebruik makend van bleekmiddel, metalen voorwerpen en brandende sigaretten. Zo eigenen de bewoners van Jerevan zich het beeld van de straat weer toe. De sporen die het meewerkende publiek achterlaat, maken Ooit stond er een boom op Pushkinstraat een film op het grensvlak van documentaire, ‘expanded cinema’ en een ‘memento mori’ van een stad in transitie.

Op het ritme waarmee ze groente en fruit schilt, pelt een elegante dame haar geschiedenis. Met een voortdurende glimlach om haar mond, springt ze in zeven scènes door de wereldwijde zwerftocht van haar en haar ouders met steeds meer broers en zusters. De persoonlijke geschiedenis loopt parallel met de opeenvolging van grote maatschappelijke veranderingen: het ene moment horen we over de vlucht van de grootouders uit St. Petersburg na de Russische revolutie, het andere moment brengt ons bij een broer in Marokko. Daar verbleven de moeder en de kinderen terwijl de vader in Frankrijk meevocht in de Tweede Wereldoorlog. De vrouw lijkt alleen, maar niet eenzaam te genieten van haar herinneringen. Langzaam wordt duidelijk dat ze haar geschiedenis doorgeeft aan de kinderen die om haar heen aan het spelen zijn. Ondertussen bereidt zij de maaltijd voor. Zo krijgen ook de dagelijkse handelingen uit het heden een rol in de film. De toekomst zien we in de ogen van een luisterende jongeling die zo uit een Caravaggio-schilderij lijkt te zijn gestapt. Hij is de medeplichtige van de dame, waar de titel naar verwijst. Samen vormen ze een droomkoppel, fraai belicht en gefilmd in de volle kleuren van 16mm. Ieder shot is een bewegend schilderij, met als hoogtepunt een ontroerende scène waarin de dame in een prachtige witte jurk zichzelf terug in de tijd danst.

THE LAST TIGHTROPE DANCER IN ARMENIA
Vardan Hovhannisyan, Arman Yeritsyan, Inna Sahakyan, Armenia, US, Japan, 2009, Colour, video, 54 min

The Last Tightrope Dancer in Armenia is world premier at the International Documentary Festival Amsterdam (IDFA).
The documentary tells a story current Armenia through the two of Armenia’s most celebrated tightrope dancers, both in their late seventies. The elderly men place their hopes in a teenage orphan to take over this ancient art form or face having it lost forever.

Zhora, 78-years-old, and Knyaz, 77-years-old, were once the most celebrated tightrope dancers in Armenia. Today they are the only masters who can keep this art alive against the currents of contemporary society. Envious rivals throughout their lives, they now share the same hope, that the only remaining tightrope student will continue their art. Hovsep, a 17-year-old orphan adopted by Zhora, has to decide whether to become the last tightrope dancer in a society that has abandoned both him and the art of tightrope dancing. And now, after the death of Zhora, his teacher, Hovsep’s choice has only become more difficult.

After each film there will be a Q & A session with the film’s director, Inna Sahakyan.

The short film A Tree Once Grew on Pushkin Street is realized in collaboration between Tina Bastajian, Seda Manavoglu, Astghik Melkonyan, Lusine Davtyan and Lusine Chergeshtyan.

Just like almost every large city that was once part of the Soviet Union, the Armenian capital of Yerevan has its own Pushkin Street. The street is lined with tall trees and monumental buildings, and is located in the heart of downtown. From a high balcony of one of the buildings, Tina Bastajian shot a video clip in 2004. The camera zooms out and reveals the demolition that is the result of an extensive urban renewal project, which spelled the end of many historic buildings and sent residents packing.

For A Tree Once Grew on Pushkin Street, Bastajian had the video converted to film stock and then brought it back to the street in question. Construction workers, passersby, people on their way to work, school, or play stop by the construction site where the unraveled 16mm film is loosely draped over a fence. With the help of a magnifying glass, they examine the film stills. Five artists collaborated together with the public to rework the footage in their own way, using bleach, metal tools and lit cigarettes. In this manner, the residents of Yerevan take back the image of the street. The traces that the participatory audience leaves behind make A Tree Once Grew on Pushkin Street into a film on the boundaries of documentary and expanded cinema, and a memento mori of a city in transition.

In rhythm with her peeling of vegetables and fruit, an elegant lady peels away at her globetrotting family history. With a constant smile on her face, she leaps through seven scenes of her and her parents’ worldwide wanderings, with an ever-increasing number of brothers and sisters in tow. Her personal history runs parallel to a succession of significant changes in society: one moment we are hearing about her grandparents’ escape from St. Petersburg after the Russian Revolution, the next she takes us to a brother in Morocco. That was where she, her mother, and her siblings stayed while her father fought in France in the Second World War. The woman seems alone but not lonely, and appears to enjoy her memories. Gradually, it becomes clear that she is passing her history on to the children playing around her. In this manner, the everyday activities of the present get a role in the film. We see the future in the eyes of an attentive little boy who looks like he just stepped out of a Caravaggio painting. He is the lady’s accomplice, the one the title refers to. Together, they form a dream couple, beautifully lighted and filmed in the rich colors of 16mm. Every shot is a moving work of art, the highpoint being a touching scene in which the lady, dressed in a lovely white dress, dances back into the past.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՎԵՐՋԻՆ ԼԱՐԱԽԱՂԱՑԸ
վավերագրական ֆիլմ
Վարդան Հովհաննիսյան, Արման Երիցյան, Իննա Սահակյան, Հայաստան, Միացյալ Նահանգներ, Ճապոնիա, 2009, գունավոր, վիդեո, 54 րոպե

«Հայաստանի վերջին լարախաղացը» ֆիլմի պրիմերիան կկայանա Ամեստերդամի միջազգային վավերագրական ֆիլմերի 22-րդ փառատոնում:

Ֆիլմի գլխավոր հերոսը` վերջին լարախաղացը, Հովսեփ Բեգլարյանն է: Նա 16 տարեկան է, այդ արվեստին տիրապետող միակ երիտասարդն է: Վերջին լարախաղացը դեռ որոշում չի կայացրել, արդյոք ապագայում կզբաղվի լարախաղացությամբ, թե՞ ոչ:

78-ամյա Ժորան և 77-ամյա Կնյազը եղել են Հայաստանի անվանի լարախաղացները: Այսօր նրանք միակ վարպետներն են, որ կարող են այս արվեստը կենդանի պահել ժամանակակից հասարակական հոսանքին հակառակ: Կյանքում նրանք եղել են կրքոտ մրցակիցներ, իսկ այժմ միայն մի հույս են կիսում, որ միակ երիտասարդ լարախաղաց` Ժորայի հոգեորդի Հովսեփը շարունակի իրենց արվեստը:

Ֆիլմը պատմում է լարախաղացության ավանդույթների մասին: Ֆիլմի նպատակն ներկայացնել ժողովրդական արվեստի այս տեսակի պատմությունը, որն անհետացման եզրին է կանգնած:

Ֆիլմի յուրաքանչյուր ցուցադրումից հետո, «հարց ու պատասխան» բաժնում, ֆիլմի ռեժիսոր Իննա Սահակյանը կպատասխանի ներկաների հարցերին:

Կարճամետրաժ «Մի ծառ կար առաջ Պուշկինի փողոցում» ֆիլմն իրականացվել է Թինա Բասթաջյանի, Սեդա Մանավոգլուի, Աստղիկ Մելքոնյանի, Լուսինե Դավթյանի և Լուսինե Չերգեշյանի համագործակցության շնորհիվ:

Բարձր ծառերով և ամրակառույց շենքերով է հարուստ Երևանի կենտրոնում գտնվող Պուշկինի փողոցը: 2004 թ. մի բարձրահարկ շենքի պատշգամբից Թինա Բասթաջյանը նկարահանել է քաղաքի վերակառուցման հետևանքով ավերված պատմական շենքերը, որտեղ բնակվում էին հին երևանցիները: Այնուհետև Թինա Բասթաջյանը տպել է նկարահանումը 16 մմ ժապավենի վրա և վերադարձել Պուշկինի փողոց, որտեղ շինարար բանվորները և պատահական անցնորդները դիտել են սեղանին սփռված ժապավենի հատվածները խոշորացույցով: Հինգ արվեստագետ աշխատել են ժողովրդի հետ, որպեսզի վերակենդանացնեն իրենց հարազատ փողոցի պատկերը` գունազրկիչ նյութերի, մետաղյա իրերի և ծխախոտի մնացորդների օգնությամբ: Մասնակից հանդիսատեսի թողած հետքերը դարձնում են «Մի ծառ կար առաջ Պուշկինի փողոցում» ֆիլմն այնպիսին, որ գտնվում է վավերագրականի և ընդարձակ կինոյի սահմաններում և քաղաքի անցումային շրջանի memento mori կարելի է համարել: