The Colour of Pomegranates

Donderdag 22 en zondag 25 oktober 19.30 uur en zondag 8 november 15.00 uur
Op donderdag 22/10 is er een introductie door Vardan Abovyan, vice-dircteur van Kinokentron van Armenië. Op zondag 25/10 geeft NRC-recensent André Waardenburg een inleiding.

Vriendenvoordeel: 2 voor 1

THE COLOUR OF POMEGRANATES
Sergej Paradjanov / Georgië 1969
Met Sofiko Tsjiaoereli, M. Alekjan, V. Galstjan
90 minuten 35mm kleur Armeens gesproken, Engels ondertiteld

In een proloog, acht hoofdstukken en een epiloog schetst De kleur van de granaatappels een uniek ‘portret’ van de dichter Aroetjoen Sajadjan, bijgenaamd Sayat Nova, ‘de Koning van het Lied’ (1717-1794). De rolprent is méér dan een historische biografie: er is geen verhaal, maar het is een verbijsterend fraaie smeltkroes van de rijke Armeense en Georgische culturele tradities.

De Armeense regisseur Sergej Paradjanov zet zijn beelden op als doorgecomponeerde tableaus in de frontale stijl van Perzische fresco’s en boekillustraties; ze zijn een directe verschijning van het Goddelijke dat zich in het Schone openbaart. De cameravoering is extreem statisch; wat er daarentegen in het beeld beweegt, is subtiel oogstrelend. Dit leven van een dichter lijkt op een oosters tapijt: grillig en onvoorspelbaar van lijn en kleur, maar tegelijk een getuigenis van esthetische harmonie. Niettemin werd de film lang door de sovjetcensuur tegengehouden en uiteindelijk in verminkte vorm vrijgegeven.

Sergej Paradjanov wordt algemeen als de grootmeester van de Georgische film beschouwd, hoewel hij eigenlijk Armeniër is. Na zijn opleiding aan de befaamde filmacademie VGIK, waar hij nog les heeft gehad van Aleksandr Dovzjenko, maakte hij eerst een aantal ‘traditionele’ films, maar in 1964 presenteerde hij De vuurpaarden, een film die de cinematografische verbeelding voorgoed heeft veranderd. De letterlijke vertaling van de titel is Schaduwen van vergeten voorouders, waarmee duidelijk wordt dat hij zijn bewondering voor de onderdrukte volkscultuur tot uiting wilde brengen. Hoewel hij enigszins aansloot bij de lyrische natuurevocaties waarmee De aarde van de Oekraïner Dovzjenko tot een icoon van de Russische cinema was uitgegroeid, was dit de eerste keer sinds lange tijd dat de eigen culturele identiteit van een van de vele Sovjet-volkeren op het doek verscheen. Zijn film werd meteen omhelsd door de voorvechters van opkomende nationalistische bewegingen. De vuurpaarden was een provocatie van de officiële esthetische opvattingen, maar Paradjanov en zijn cameraman Joeri Iljenko hadden er wel een stevige internationale reputatie mee verworven. Tijdens de draaidagen hadden ze voortdurend hooglopende ruzies uitgevochten. Paradjanov meende dat juist statische beelden dynamiek uitstraalden, terwijl Iljenko gewend was om met zijn camera de ingewikkeldste manoeuvres te maken.

Ondanks Paradjanovs plotselinge faam duurde het vijf jaar voordat hij De kleur van granaatappels kon afwerken. Toen begon de ellende pas goed. De film werd verboden en pas vier jaar later in een door collega-cineast Sergej Joetkevitsj hergemonteerde versie vrijgegeven. Paradjanov verdween in gevangenissen en werkkampen op beschuldiging van ‘homoseksualiteit’ of ‘illegale handel in antiquiteiten en diefstal van ikonen’. Zijn odyssee door de Goelag duurde zo’n vijftien jaar en er waren vele internationale protesten en petities voor nodig voordat hij zijn carrière kon vervolgen.

Toen Sergej Paradjanov zich in 1988 voor de eerste keer kon vertonen op het Filmfestival in Rotterdam nadat hij jaren tevergeefs was uitgenodigd, zwermden de journalisten en cinefielen om hem heen als bijen om een pot honing. Programmeur Huub Bals omarmde de verreisde maëstro, die zich verontschuldigde dat hij geen souvenirs had kunnen meenemen voor zijn nooit eerder geziene vrienden. “Wodka en kleren kunnen we hier kopen. Jij en jouw films zijn niet te betalen.”

The Colour of Pomegranates follows the life and death of eighteenth-century Armenian troubadour Sayat Nova through the artistic vision of Sergei Parajanov, known especially for his eccentric imagery and unconventional narrative technique.